Kia
Orana!Det er ikkje dansen som er synd, men det er det som følgjer med, sa kristenfolket
i gamle dagar. For dei som på 60-70-talet var på dans i Breimshalla eller i Gjesthalla
på Vassenden, så var det lett å sjå at dansen førde mykje med seg, rundt novene og i
busk og kratt. Men om det var dansen si skuld...
 Men dei tenkte
vel i same lei, misjonærane som forbaud folket her å danse dei gamle dansane sine, då
dei streva med å rotfeste kristendommen på Rarotonga og dei andre Cook-øyane rundt
1830. For den lokale dansen var slik at ein lett kunne skjøne at her var det ikkje berre
å bevege seg raskt og grasiøst etter trommerytmane. Her var sjølve dansen - i alle fall
ein del av han - så klart erotisk i sine rørsler, at den europeiske selskapsdansen
måtte verke svært så jomfrunalsk i samanlikning.
Svaiande,
forførande hofterørsler. Raske, hissige rørsler, som brått går over i det langsomt
dvelande. 5-6-trommer som i lag lagar rytmen, driv heile dansen fram og på sekundet
skifter tempo og intensitet, og dansarane følgjer. Mennene i same rytme, med glinsande
sveitte overkroppar, men meir krigerske, hofte- og kneskjelv, tett inntil og rundt
kvinnene. Mennene (the Warriors) framstiller i eigne dansar krigerske hendingar, fiske,
orkanar. Kvar dans fortel si historie.

Som i sportsreferat har eg gått over frå
fortid til notid for å skape meire spenning i framstillinga, men òg fordi dette er
dansen no. Misjonærane og prestane kunne sjølvsagt ikkje avskaffe dansen, ein så viktig
del av heile folkekulturen. Etterkvart sleppte misjonærane dansen laus igjen, etter at
dei hadde kledd meir på dansarane. Og no er dansen og songen og musikken ein levande del
av heile folke- og kulturlivet på øya. Å oppleve ei danseframsyning med lokale
dansarar, er ein fest og ei oppleving som sit lenge i. Menn og kvinner i nydelege drakter,
kvinnene i "hula-skjørt" - som er skjørt laga av borken på hibiskustreet, og
kokosnøtt-bh-ar, "og elles ingenting". Rundt hoftene ein vid blomekrans e.l.
som forsterkar hoftesvingingane, hovuddekorasjonar i fargerike blomar og blad. Ikkje rart
at dette har blitt noko av høgdepunkta her nede, ikkje rart at dansen og musikken i alle
handbøker blir framstilt som den fremste i heile Polyneisa. Eg kunne tenke meg at ei slik
gruppe måtte gjere furore på folkemusikkfestivalen i Førde om programmet blir slik vi
blir presenterte for det på "Island Night" på hotella rundt om på øya. Opp
til 40 aktørar i sving, frå 4 år til 50.
Men: Dette er
ikkje noko som berre blir laga til for turistane. Dette er ein grunnstamme i livet her.
Dansen og musikken er med over alt. I den vekelange grunnlovsfeiringa var det program kvar
kveld i den store kulturhallen (som òg er idrettshall med tribuner på tre kantar og
scene i enden. Men på dei store kulturfestane er golvet dekt av stolar, slik at det blir
plass til 3000 menneske - 1/3 av folket på øya!). Skulane viste sine kulturprogram ein
kveld og alle billettar var utselde. Kora (mest kristlege) var i aksjon ein kveld. Ein
kveld var det finale i The Songcontest - 25 aktørar (nesten berre jenter) konkurrerte om
å bli lokal grand prix-stjerne. Stort sett med kjende pop-låtar på programmet, Celine
Dion var spesielt populær. Eit utruleg musikalsk nivå og eit prikkfritt arrangement for
2000 tilhøyrarar, der alle mikrofonar og bakgrunnmusikken fungerte gjennom heile showet
på 3 timar).
Og
ein kveld var det danseguppene sin tur - over 200 personar på scena, den største frå
den katolske kyrkja i Arorongi som prisa sin Gud gjennom dans- og musikk. Topp nivå.
(Same dagen var det Coca Cola-finale i tromming mellom barneskulane på øya, framfor
kjøpesenteret. Alle stilte med dei tradisjonelle trommene og draktene, og laget som vann,
slo med 1,5 liters tome cola-flasker på stortromma! Og dette var ikkje tillaga for
turistar.)
Dette
er folkekultur på ei nivå som vi berre kan drøyme om, og der alle kan og er med, ikkje
minst i skulane. Ei dansegruppe har øving kvar tysdag for alle aldersgrupper, og
hoftesvingen hos jentene og kneskjelven hos gutane er på plass alt i 5-6-årsalderen.
Ikkje rart at dei blir flinke, etter kvart.
(Ei lita retting, igjen: Det blei inga Miss Rarotonga-tevling på farsdagen. Sponsorane
svikta. Men vi fekk sjå Miss Rarotonga 98 i ei dansegruppe på festplassen ein laurdag,
då ei representasjonsgruppe presenterte seg før dei skulle på turne til Canada. Eg skal
ikkje ta på meg å kåre den vakraste av dei 4 som var framme i dansen.)

Valkommentaren
uteblir frå Rarotonga. Alt er stort sett ved det gamle, ser eg, Kolbjørn litt meir
populær enn Aud (fordi ho ville spare ei månadsløn på å leggje ned kunstskulen?), for
ikkje å snakke om Kjartan. Men dette fortel lokalavisa her nede ingenting om - siste
norske melding handlar om 100-åringen som fekk eit fallskjermhopp i bursdagsgåve og tok
spranget - slike gutar det vil Rarotonga ha!
post til Edvin |
|